[google-translator]

Nghệ Thuật Thưởng Trà Của Người Hà Nội

Trong suốt hàng thế kỷ, người Việt Nam đã biết đến và sử dụng cây chè như một loại thức uống phổ biến trong đời sống. Các vùng trồng chè nổi tiếng như Thái Nguyên, Phú Thọ, Yên Bái, Hà...

Đăng bởi:thanh | 16/06/23 07:49

Trong suốt hàng thế kỷ, người Việt Nam đã biết đến và sử dụng cây chè như một loại thức uống phổ biến trong đời sống. Các vùng trồng chè nổi tiếng như Thái Nguyên, Phú Thọ, Yên Bái, Hà Giang, Lâm Đồng… đã sản xuất ra những sản phẩm trà chất lượng cao. Hãy xem nghệ thuật thưởng trà của người Hà Nội.

Nghệ thuật thưởng trà của người Việt

Có nhiều phương pháp chế biến khác nhau để tạo ra những loại trà mang đặc trưng riêng. Theo quan niệm chung của người Việt Nam, khi hái lá chè, rửa sạch và đun nước để uống, thì đó được gọi là chè tươi (hoặc chè xanh, tùy vùng). Nhưng khi những búp chè tươi trải qua các công đoạn như sao khô, phơi, sấy hoặc ướp hương với các loại hoa khác nhau, thì chúng trở thành trà.

Trà Việt Nam, bất kể cách chế biến hay cách uống (độc ẩm, đối ẩm, quần ẩm), vẫn thể hiện một giá trị cao cả – Đạo trà. Trong Đạo trà Việt, từ “Đạo” được hiểu là con đường, là phong cách uống trà của người Việt. Đạo trà Việt Nam thể hiện lòng tôn trọng và quan tâm đến khách và chủ. Vì vậy, Đạo trà Việt Nam yêu cầu có 5 yếu tố: Nhất thủy (nước tinh khiết), nhì trà (lá chè tươi), tam bôi (hoa quả, thảo mộc), tứ bình (ấm, chén, tách, đĩa) và ngũ quần anh (hoa trà vàng, hoa trà trắng, hoa sen, hoa mộc, hoa ngọc lan).

Người Việt thưởng trà theo ba cách: độc ẩm (một mình), đối ẩm (hai người) và quần ẩm (nhiều người). Người thưởng trà sành điệu thường chọn thời điểm uống trà là vào lúc mờ sáng, khi thời khắc giữa đêm và sáng, để tận hưởng những lợi ích cho sức khỏe và tâm hồn trong khoảnh khắc này, và hướng tới những điều tốt đẹp.

nghe_thuat_thuong_tra-1

Nghệ thuật thưởng trà của người Hà Nội xưa

Hà Nội, với vai trò là Thủ đô và trung tâm văn hóa, kinh tế, chính trị của đất nước, là nơi hội tụ những giá trị văn hóa tinh túy nhất. Trên hành trình giao lưu và hội nhập, Hà Nội luôn đứng đầu để tiếp nhận những giá trị văn hóa và trải qua những bước chuyển mình mạnh mẽ. Nhân dân Hà Nội xuất sắc và tinh tế trong từng hành động và lời nói. Sự tinh tế này thể hiện trong cách sống và cả trong các sản phẩm làm ra. Những món quà của Hà Nội, dù nhỏ bé, giản dị và mộc mạc, mang trong mình nhiều tâm huyết và bí quyết độc đáo không thể nào sánh bằng, ít nơi nào có thể so sánh.

Hà Nội không phải là vùng đất trồng trà, nhưng lại là điểm đánh dấu và khẳng định sự tồn tại và phát triển của nền văn hóa trà Việt. Đây là nơi tập trung giao thương và buôn bán các sản phẩm quý giá từ mọi vùng miền, nơi hội tụ những mặt hàng có giá trị và tinh tế nhất. Trà cũng là một trong những sản phẩm được người Hà Nội xưa rất ưa chuộng và trân trọng.

Theo các tư liệu lịch sử, hình thức thưởng trà bắt nguồn từ các chùa chiền. Điều này cho thấy việc thưởng trà có mối liên kết chặt chẽ với đạo Phật của người Việt, và hình thức này được gọi là Thiền Trà. Các nhà sư thường thưởng trà vào buổi sáng sớm hoặc chiều muộn để tỉnh táo và giữ tâm trí thanh tịnh. Hình thức thưởng trà này dần trở thành nghi lễ Thiền Trà. Từ các chùa chiền, hình thức thưởng trà nhanh chóng lan rộng ở cung đình trong thời kỳ phong kiến. Chỉ những người thuộc tầng lớp quý tộc và quyền quý mới có cơ hội thưởng trà theo những hình thức phức tạp, trong khi người dân thông thường chỉ uuống chè tươi thông thường.

nghe_thuat_thuong_tra-2

Từ những năm cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX, người dân Hà Nội và cả nước phải đối mặt với cuộc chiến chống lại sự xâm lược ác độc của thực dân đế quốc, nên thú thưởng trà trong những ngày bình yên đã bị hạn chế một phần. Tuy nhiên, điều đó không làm cho người Hà Nội quên đi những giá trị tinh thần. Họ vẫn giữ được văn hóa lịch sự và bí quyết sáng tạo độc đáo trong nghệ thuật thưởng trà. Những gia đình của những nghệ nhân trà truyền thống tại Hà Nội đã âm thầm truyền dạy niềm đam mê và bí quyết này cho thế hệ sau.

Người Hà Nội từ lâu đã coi việc thưởng trà là biểu tượng của sự thanh cao, trong khi uống rượu chỉ là hành động bình thường. Trà phù hợp với không gian yên bình, tinh tế, trong khi rượu thích hợp với không gian sôi động, huyên náo. Nghệ nhân trà Hoàng Anh Sướng, người kế thừa thế hệ thứ sáu của dòng trà Trường Xuân và Linh Dược nổi tiếng ở Hà Nội trong suốt thế kỷ XX, đã nói: “Tôi không chấp nhận bất kỳ ý niệm, hành vi xấu xa hay lời nói thô tục nào trong không gian trà đạo.” Người thưởng trà được trải nghiệm ba điều thú vị: sự thư thái, sự trò chuyện và giao tiếp. Người Hà Nội xưa thường thưởng trà cùng những người “sang” và “nhàn”. Vì vậy, văn hóa thưởng trà của người Hà Nội xưa rất tinh tế và độc đáo. Điều này được thể hiện qua quá trình chuẩn bị nguyên liệu, không gian và tâm thế trong thưởng trà, cũng như quá trình pha trà và thưởng thức, mang đậm nét lịch sự của người Hà Nội.

nghe_thuat_thuong_tra-3

Nghệ thuật thưởng trà

Quá trình chuẩn bị khi thưởng trà

Quá trình chuẩn bị trước khi thưởng trà là một nghệ thuật đầy tinh tế và trọng yếu. “Nhất nước, nhì trà, tam pha, tứ ấm” là những nguyên tắc quý giá để thưởng trà một cách tinh tế, truyền thống mà các tiền bối đã để lại cho chúng ta. Tuy nhiên, việc chọn lựa nước, trà, ấm và cách pha chế sao cho hòa quyện tạo nên một ấm trà ngon, thỏa mãn người thưởng trà lại là một nghệ thuật riêng biệt. Các gia đình của những người truyền thống ở Hà Nội luôn tuân thủ thói quen thưởng trà phong cách, lịch sự và trân trọng từng chén trà.

nghe_thuat_thuong_tra-4

Yếu tố quan trọng nhất trong quá trình này chính là nước

Nếu muốn có một ấm trà ngon lành, người ta phải chú trọng đến chất lượng nước trước hết. Từ lâu, những người yêu trà đã khẳng định rằng nước là yếu tố quan trọng hàng đầu. Người xưa thường gọi nước là “trà hữu,” tức là bạn thân thiết của trà. Lục Vũ, được coi là “Thánh Trà” trong nền văn hóa trà Trung Hoa, đã phát biểu một câu nói truyền cả ngàn năm: “Nước suối núi hàng đầu, nước sông đứng thứ hai, nước giếng đứng thứ ba” (Sơn thủy thượng, giang thủy trung, tỉnh thủy hạ). Tuy nhiên, không phải nước suối nào cũng đạt tiêu chuẩn. Nước từ những vùng cao tràn xuống không thích hợp, cũng như nước chảy qua đất cát không tốt. Nước suối tốt nhất là từ những đoạn suối chảy qua sỏi và vào hồ đá. Đối với nước sông, đó phải là sông không bị ô nhiễm như hiện nay. Tất nhiên, nước phải được lấy từ nguồn gốc, giữa dòng sông, nơi mà sông không chảy quá mạnh như gần đập hay thác, và cũng phải xa xa ngôi nhà. Về nước giếng, những giếng thượng hạng thường là giếng của chùa, chùa ở trên núi hoặc ít nhất cũng là ở xa nơi đô hội phồn tạp.

nghe_thuat_thuong_tra-5

Còn người Hà Nội xưa, do vị trí địa lý không gần suối mà lại nằm ở hạ lưu sông, thường pha trà bằng nước mưa và nước từ giếng khơi. Khi mưa khoảng 10 phút (sau khi không khí đã sạch bụi), người ta đặt bàn giữa sân gạch, đặt chậu sành lớn lên trên bàn (hoặc trên nóc nhà ngói) để hứng nước mưa và lưu trữ. Đối với nước từ giếng khơi, người ta chọn những giếng được đào xuống sâu có đá ong, xa xa khu dân cư, sạch sẽ, nước trong, vị ngọt, khi uống thấy ngon lành và mát lạnh. Tuy nhiên, cũng có một số người sành trà ở Hà Nội, như cụ Nguyễn Tuân, rất tỉ mỉ và chu đáo. Ngay từ sáng sớm, trước khi mặt trời lên, ông đi thuyền ra giữa hồ sen để thu nhặt giọt sương đêm để sử dụng cho nước pha trà.

Người Hà Nội xưa thường tự tay nấu nước trong những ấm đồng đặt trên hỏa lò đất được đốt bằng than hoa. Họ thường nấu nước ngay trong phòng khách, không dùng bếp dưới sợi nướng, để tránh mùi xào nấu gây ảnh hưởng. Kỹ thuật đun nước cũng rất quan trọng, việc sử dụng hỏa lò đúng cách và than đạt chất lượng được chú trọng. Những người sành trà thường có riêng một hỏa lò và ấm nước đun bằng kim loại dành riêng cho việc pha trà, không sử dụng cho mục đích khác để tránh mất đi hương vị trà. Độ nhiệt độ của nước cũng quyết định đến chất lượng của chén trà. Nếu nước không đủ nóng, trà sẽ không được chiết hết tinh chất, và nếu quá nóng, trà sẽ trở nên nhũn và mất đi hương vị trà.

nghe_thuat_thuong_tra-6

Người Hà Nội xưa rất tinh tế, họ thường tập trung tâm hồn vào chén trà ngay trước khi bắt đầu pha trà. Các cụ thường nhận biết ba loại nước sôi bằng cách lắng đọng tâm trạng. Họ thưởng thức trà ngay khi nghe tiếng reo của nước đun để phân biệt ba mức độ sôi khác nhau. Mức độ đầu tiên là nước sôi giải nhãn, có vẻ như mắt của con cua (khi vừa mới sôi); mức độ thứ hai là ngư nhãn, tức là bọt nước lăn tăn trông giống như mắt của con cá đang lội gần mặt nước (khi sôi vừa đủ), cuối cùng là nước sôi to. Mỗi loại trà sẽ có cách chọn độ sôi của nước phù hợp để tạo ra một ấm trà tuyệt hảo.

nghe_thuat_thuong_tra-7

Yếu tố trà

Yếu tố quan trọng trong quá trình thưởng trà là chính loại trà mà người Hà Nội xưa đã dành sự chú ý đặc biệt. Họ rất cẩn thận và công phu trong việc chọn lựa những loại trà ngon và phù hợp, phù hợp với từng đối tượng, không gian và mục đích của buổi thưởng trà. Một câu ca dao Hà Nội xưa đã tán dương về cách thưởng trà tinh tế: “Làm trai biết đánh tổ tôm, Uống trà mạn hảo, xem nôm Thúy Kiều”.

Người sành trà Hà Nội xưa thường ưa chuộng loại trà mộc, tức là trà không được ướp hương bất kỳ loại hoa nào. Cao Bá Quát đã ca ngợi việc lựa chọn trà trong bài “Kệ uống trà”: “Chọn bạn chọn bề ngoài, không thấy điều hẳn hoi. Uống chè có ướp hương, Biến mất hương chè rồi.” Cao Chu Thần, người đã sáng tác bài kệ này, khẳng định rằng trà nên chỉ mang hương vị tự nhiên của nó, không chấp nhận sự ướp hương từ hoa. Đây cũng là quan điểm chung của hầu hết những người yêu trà.

Để có những chén trà ngon, nhiều người Hà Nội đã tận hưởng trực tiếp những vùng trồng chè nổi tiếng như Thái Nguyên, Phú Thọ, để chọn lựa những loại chè tốt nhất và sau đó tự tay sao chế theo những phương pháp công phu.

nghe_thuat_thuong_tra-8

Yếu tố chất đốt

Yếu tố về chất đốt cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình nấu nước pha trà. Không thể sử dụng củi ướt hoặc củi tạp để đun nước, vì điều này sẽ làm nước có mùi khói và ảnh hưởng đến hương vị của ấm trà. Người yêu trà truyền thống thường lựa chọn than hoa, vì nó giữ nhiệt tốt và không gây khói làm hỏng hương vị nước. Để đạt hiệu quả tốt, lượng than được sử dụng cần đảm bảo đủ để đốt lửa, tránh tình trạng khói mờ bao phủ nước. Ngoài than cây nhãn, người Việt xưa còn sử dụng loại than đặc biệt là trái ổi xanh đã phơi khô.

nghe_thuat_thuong_tra-9

Trong truyện “Chén trà trong sương sớm”, Nguyễn Tuân thể hiện sự tinh tế trong việc đun nước pha trà, với mỗi hòn than và ngọn lửa trở thành một tác phẩm nghệ thuật: “Những hòn than tàu cháy đều, màu đỏ ửng, có những tia lửa xanh lè vờn quanh. Không khí mỗi lúc dao động càng nâng cao thêm những lưỡi ngọn lửa xanh nhấp nhô. Hòn lửa rất ngon lành, trở nên một khối đỏ tươi và trong suốt như thỏi vàng thổi chảy.” Qua đó, chúng ta thấy rằng việc chuẩn bị nguyên liệu cho buổi thưởng trà của những người yêu trà truyền thống đã đòi hỏi sự công phu, kiến thức và tâm huyết rất lớn từ các cụ sành trà Tràng An.

nghe_thuat_thuong_tra-10

Nghệ thuật thưởng trà của người Hà Nội ngày nay

Sau năm 1975, khi đất nước hoàn toàn giải phóng, nền kinh tế bắt đầu khôi phục, và người Hà Nội đã dành thời gian và cơ hội để xây dựng lại Thủ đô thành một thành phố tươi đẹp và văn minh. Các hoạt động tao nhã và thú chơi đã được phục hồi và phát triển. Văn hóa thưởng trà, một nét đẹp của người Hà Nội, vẫn tồn tại và gắn bó sâu đậm trong tâm thức, như một sợi dây vô hình nối liền quá khứ huy hoàng và hiện tại rực rỡ.

Quá trình đổi mới, hội nhập và mở cửa kinh tế đã đặt đất nước trước nhiều khó khăn và thách thức. Trong quá trình mở cửa và hội nhập, chúng ta cần tiếp thu và lựa chọn những nét đẹp, tinh hoa văn hóa từ các nền văn hóa khác, nhưng đồng thời không quên bảo tồn giá trị văn hóa dân tộc để xây dựng một nền văn hóa tiên tiến, mang đậm bản sắc.

Văn hóa thưởng trà, cùng với các hoạt động khác trong cuộc sống, đã trải qua những thay đổi tất yếu theo thời gian và cuộc sống hiện đại. Nghệ thuật thưởng trà ở người Hà Nội ngày nay đã trở thành sự kết hợp của nhiều phong cách khác nhau. Điều này đã làm cho diện mạo văn hóa trà Hà Nội thay đổi rất nhiều.

Thưởng trà không chỉ đơn thuần là cách thưởng thức trà quan trọng như trước, không chỉ hạn chế trong nhóm người “sang” và “nhàn”, mà ngày nay, văn hóa thưởng trà của người Hà Nội đã trở thành sự kết hợp của nhiều phong cách trà khác nhau, từ văn hóa trà châu Âu đến những quán trà mang đậm phong cách Trung Hoa, hoặc những quán trà mang phong cách Việt truyền thống…

Thưởng trà theo các phong cách ngoại nhập ở Hà Nội hiện nay mang đến nhiều hình thức mới lạ và làm thay đổi vẻ ngoài của văăn hóa thưởng trà Hà Nội với nhiều sắc thái hơn. Sự đan xen giữa hiện đại và truyền thống, cái mới và cái cũ đã đưa trà gần hơn với cuộc sống của mọi người. Phong cách thưởng trà truyền thống ban đầu có vẻ hạn chế về khách hàng, nhưng ngày nay, nó đang thu hút sự quan tâm ngày càng nhiều từ giới trẻ. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất trong việc thưởng trà không phụ thuộc vào phong cách nào mà người thưởng trà chọn, mà là tâm hồn khi thưởng trà.

Để thưởng thức hương vị của trà, người thưởng trà cần hiểu biết về trà, chỉ khi đó mới có thể cảm nhận được giá trị thực sự của nó. Nếu không, việc thưởng trà chỉ trở thành một thay thế đơn giản cho việc uống nước lọc mà thôi.

nghe_thuat_thuong_tra-11

Không gian thưởng trà của người Hà Nội ngày nay

Ngày nay, không gian thưởng trà của người Hà Nội đã có những thay đổi đáng kể. Trước đây, việc thưởng trà tại gia thường diễn ra trong không gian rộng lớn, với bàn trà được đặt trong một môi trường thoáng đãng, có cây cảnh và chim cảnh, tạo sự giao hòa với thiên nhiên. Tuy nhiên, hiện nay, không gian ở các gia đình Hà Nội đã thu hẹp đi đáng kể. Ít hơn rất nhiều gia đình có đủ không gian để đặt bàn trà, và do đó, phần lớn nhu cầu thưởng trà được đáp ứng bằng cách đến các quán trà.

Điều này xảy ra chủ yếu vì các quán trà cung cấp đa dạng loại trà phù hợp với sở thích và lứa tuổi của mỗi người. Đến các quán trà, người ta cũng có cơ hội gặp gỡ những người có cùng sở thích và trò chuyện về các lĩnh vực khác nhau. Mục đích của việc thưởng trà sẽ quyết định không gian thưởng trà cụ thể. Hơn nữa, thời điểm thưởng trà cũng đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định không gian. Một số người Hà Nội hoài cổ thích thức dậy sớm để thưởng trà một cách yên bình, ngắm cảnh đất trời. Thời điểm này, dù muốn hay không, ta không thể đến quán trà để thưởng trà. Trong khi đó, buổi chiều sau khi tan làm việc hoặc buổi tối sau bữa ăn, nhiều người muốn ngồi lại bên nhau, cùng gia đình và bạn bè, thưởng thức những tách trà ấm nóng.


“Trà Mế Mường” đơn vị cung cấp các sản phẩm về trà sạch uy tín. Đảm bảo nguồn gốc, sức khỏe cho người sử dụng. Hiện trà mế mường cung cấp trên thị trường 5 loại sản phẩm trà uy tín cho quý khách hàng tham khảo:

  1. – Trà Ngủ Ngon
  2. – Trà Mát Gan
  3. – Trà Dạ Dày
  4. – Trà Giảm Mỡ Máu
  5. – Trà Detox

Liên hệ Hotline để được tư vấn và hỗ trợ tốt nhất về trà: “0988 47 6006”